Torpaqdan Güc Alan Adam
Zəngəzurun yaddaşında yaşayan bir ömür — Nüsrət Xanış oğlu Həsənov
Zəngəzur…
Tarixin sınaqlarından keçmiş, dağları qədər vüqarlı, qayaları qədər məğrur bir Azərbaycan yurdu. Bu torpaq əsrlər boyu təkcə öz təbiəti ilə deyil, yetirdiyi mərd, zəhmətkeş və qeyrətli insanlarla da seçilmişdir. Gorus rayonunun qədim Azərbaycan kəndlərindən olan Şurnuxu da belə ocaqlardan biri idi. Bu kəndin insanları torpağa bağlılığı, elə-obaya sədaqəti, sözübütövlüyü ilə tanınırdı. Məhz belə bir mühitdə boya-başa çatan insanlardan biri də Nüsrət Xanış oğlu Həsənov olmuşdur.
1939-cu ildə Şurnuxu kəndində dünyaya göz açan Nüsrət müəllim zəhmət və kişi sözü üzərində qurulan bir ailədə böyümüşdü. Atası Xanış kişi kənd camaatı arasında düzlüyü, mərdliyi və halal zəhməti ilə seçilən insanlardan idi. O, torpağı sadəcə dolanışıq yeri deyil, insanın namusu və dayağı hesab edirdi. Elə buna görə də Nüsrət müəllimin xarakterində formalaşan iradə, dürüstlük və vətən sevgisinin kökündə ata ocağından aldığı tərbiyə dayanırdı.
Şurnuxunun sərt dağ havasında böyüyən Nüsrət müəllim uşaqlıqdan zəhmətə alışmışdı. O illərdə kənd həyatı ağır idi. İnsanlar torpaqla nəfəs alır, əkin-biçinlə yaşayırdı. Lakin bütün çətinliklərə baxmayaraq, Şurnuxuda elmə və savada böyük hörmət vardı. Nüsrət müəllim də hələ məktəb illərindən iti zəkası və elmə marağı ilə seçilirdi. Kənd ağsaqqalları onun gələcəkdə böyük hörmət sahibi olacağını söyləyirdilər.
1946–1955-ci illərdə Şurnuxu kənd məktəbində təhsil alan Nüsrət müəllim daha sonra Şuşa Pedaqoji Texnikumuna daxil olmuşdur. Şuşa o dövrdə Qarabağın mühüm elm və mədəniyyət mərkəzlərindən biri idi. Burada təhsil almaq böyük məsuliyyət və nüfuz sayılırdı. Nüsrət müəllim texnikumda oxuduğu illərdə çalışqanlığı, intizamı və liderlik xüsusiyyətləri ilə seçilmiş, müəllimlərinin hörmətini qazanmışdı. 1959-cu ildə texnikumu fərqlənmə diplomu ilə bitirməsi onun savadının və zəhmətinin nəticəsi idi.
Həmin dövrdə qırmızı diplom almaq adi hadisə hesab olunmurdu. Bu uğur Nüsrət müəllimə Gəncə Pedaqoji İnstitutuna imtahansız qəbul hüququ qazandırdı. O illərdə belə bir nailiyyət böyük hadisə kimi qarşılanırdı. Onun haqqında “Azərbaycan” qəzetində geniş məqalə dərc olunmuş, qəzetin Şurnuxuya çatdırılması kənddə əsl sevinc yaratmışdı. Kənd camaatı bu xəbəri öz övladlarının uğuru kimi qarşılayırdı. Çünki o dövrün kənd mühitində ali təhsil almaq, xüsusilə də belə yüksək nəticə göstərmək böyük nüfuz hesab edilirdi.
1959-cu ildə hərbi xidmətə yollanan Nüsrət müəllim SSRİ Silahlı Qüvvələrində xidmət etdiyi illərdə də intizamı və cəsarəti ilə seçilmişdir. Hərbi xidmətdən sonra isə doğma kəndinə qayıdaraq xalq arasında çalışmağa başlamışdır.
1960-cı illər Zəngəzur kəndləri üçün həm çətin, həm də məsuliyyətli illər idi. İnsanların əsas dayağı torpaq və kənd təsərrüfatı idi. Nüsrət müəllim əvvəlcə Şurnuxu kənd klubunun müdiri kimi fəaliyyət göstərərək kəndin mədəni həyatına canlanma gətirdi. O, insanların birliyinə, maariflənməsinə xüsusi diqqət ayırırdı. Daha sonra kolxozda hesabdar vəzifəsində çalışaraq dürüstlüyü və məsuliyyəti ilə böyük hörmət qazandı.
Onun xalq arasında qazandığı nüfuz nəticəsində Şurnuxu, Ağbulaq, Şamsız, Gurtqalaq, Şahverdilər və Cayzəmi kəndlərində sovet sədri vəzifəsinə irəli çəkilməsi təsadüfi deyildi. Bu, insanların ona olan etibarının göstəricisi idi. 1969–1988-ci illərdə rəhbərlik etdiyi kəndlərdə təsərrüfat işlərinin inkişafı, yolların çəkilməsi, su problemlərinin həlli istiqamətində mühüm işlər görülmüşdür.
Nüsrət müəllimin fəaliyyətində təhsil məsələsi xüsusi yer tuturdu. O yaxşı bilirdi ki, xalqın gələcəyi məktəbdən başlayır. Məhz onun təşəbbüsü ilə Şurnuxu kəndində azərbaycanlı uşaqların təhsil alması üçün bölgənin ən böyük məktəblərindən biri tikilmişdir. Bu məktəb sadəcə bina deyildi — bu, gələcəyə qoyulan ümid idi.
Nüsrət müəllim yüksək savadı və geniş dünyagörüşü ilə seçilən ziyalılardan biri olmuşdur. Azərbaycan dili ilə yanaşı rus və erməni dillərini də mükəmməl bilməsi ona müxtəlif insanlarla asanlıqla ünsiyyət qurmağa imkan verirdi. O, gərgin məsələlərdə təmkinini qoruyar, insanlarla anlayışla davranardı. Bu xüsusiyyətləri onun həm rəhbər, həm də insan kimi nüfuzunu artırırdı.
1988-ci il isə Zəngəzur azərbaycanlılarının taleyində ağır dönüş nöqtəsi oldu. Ermənistanda yüksələn millətçilik siyasəti nəticəsində yüz minlərlə azərbaycanlı kimi Şurnuxu sakinləri də öz ata-baba yurdlarından didərgin salındılar. Nüsrət müəllim də bu ağrını yaşayan insanlardan biri idi. Lakin o, ən çətin günlərdə belə öz təmkinini və insanlığını qorudu. Gorusda qazandığı hörmət sayəsində bir çox ailələrin təhlükəsiz şəkildə kənddən çıxmasına kömək etdi.
Didərginlik onun həyatında dərin iz buraxsa da, vətən sevgisini zəiflətmədi. Bakının Lökbatan qəsəbəsində məskunlaşdıqdan sonra da fəaliyyətini davam etdirdi, məktəb direktoru kimi gənclərin təlim-tərbiyəsi ilə məşğul oldu. Harada yaşamasından asılı olmayaraq, Şurnuxu onun üçün doğma ocaq olaraq qaldı.
Ömrünün sonuna qədər doğma kəndə qayıdış ümidi ilə yaşayan Nüsrət müəllim üçün Şurnuxu sadəcə bir yaşayış məntəqəsi deyildi. O torpaq onun uşaqlığı, ata ocağı, xatirələri və kimliyi idi. Hər dəfə kənddən xəbər gələndə, oraya gedib-qayıdan insanlarla görüşəndə gözlərində qəribə bir işıq yaranardı. Çünki insan doğulduğu torpaqdan ayrı düşsə də, onu ürəyindən çıxara bilmir.
2025-ci il dekabrın 16-da Nüsrət müəllim vətən həsrəti ilə dünyasını dəyişdi. Lakin onun həyatı bir insan ömründən daha böyük məna daşıyırdı. O, zəhməti ilə yüksələn, savadı ilə seçilən, xalqına xidmət edən, el-obasının adını uca tutan Azərbaycan ziyalısı idi.
Bu gün Nüsrət Xanış oğlu Həsənovun adı Şurnuxunun yaddaşında torpağa bağlılığın, ləyaqətin və vətən sevgisinin simvolu kimi yaşayır. Çünki bəzi insanlar təkcə yaşadıqları dövrə deyil, xalqın yaddaşına çevrilirlər.
Müəllif: İqtisad Universitetinin müəllimi Natəvan Ağayeva